Gost radija „Svetigora“ : Iguman studenički Tihon (Rakićević)

Povodom obiljažava velikog jubileja 800 godina autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve, u susret proslavi Svetog Simeona Mirotočivog, rođenog na Ribnici (današnja Podgorica), koji je patron Mitropolije crnogorsko-primorske, gost radija „Svetigora“ bio je iguman manastira Studenica arhimandrit Tihon (Rakićević). Sa njim je o Studenici, životu u „manastiru svih srpskih crkava“, moštima Svetog Simeona Mirotičivog i njihovim čudesima, kao i o novom celokupnim izdanju Tipika Svetog Save, razgovarao otac Nikola Pejović, glavni i odgovorni urednik „Svetigore“: 

 

  • Oče Tihone, Studenica je, ne bez razloga, nazvana „majkom svih Srpskih crkava“.

–  Gradnju manastira Studenica, njegovo osnivanje i okolnosti u kojima se gradio, prvi je opisao Sveti Sava pišući Nemanjino žitije u Studenici oko 1208. godine. Mnoge okolnosti oko gradnje manastira i oko toga šta se tada dešavalo poznate su nam baš iz tog dijela. Sava je pisao Nemanjino žitije kao prvo slovo Studeničkog Tipika, i ono se sastoji iz dva dijela – prvo je gradnja manastira Studenice, a drugo Nemanjino žitije. I od tada pa nadalje, od dolaska Svetog Save, Studenici je naglo porastao značaj. U novije vrijeme zbog velikih umjetničkih ostvarenja koja su ovdje zaista dobro sačuvana, kao i zbog mnogih drugih stvari, Studenica je interesantna svima. Narod vjerni u Studenicu dolazi radi molitve, radi bogosluženja, poklanjaju se i cjelivaju mošti svetitelja. Tu je Nemanjin grob, mošti Nemanjinog sina, brata Svetog Save – Stefana Prvovjenčanog,  mošti prepodobne Anastasije, majke Svetog Save.  U Studenicu dolaze i ljudi iz čitavog sveta, u posljednje vrijeme sve je više Kineza. Oni ovu svetinju doživljavaju na neki drugi način. Oni čitav ovaj kompleks, ovaj mir i atmosferu doživljavaju drugačije, raduju se umjetnosti, raduju se miru i raduju se drevnosti. Na razne načine, razni ljudi imaju korist od ove svetinje.

  • Mošti Svetog Simeona Mrotočivog koje nas prizivaju na bratsko mirenje i slogu, na čudesan način su došle, i taj epitet Mirotočivi naročito se projavio upravo u Studenici. Da li ljudi svjedoče, pišu o čudesima Prepodobnog Simeona?

– O tome su pisali još pisci žitija. Sveti Stefan Prvovenčani, dok je bio župan, pisao je Nemanjino žitije i opisivao te događaje i Nemanjina čuda. Prvo Nemanjino žitije je pisao Sveti Sava za Studeničko bratstvo, malu zajednicu. Sve u tom žitiju je usmjereno monasima Studenice kao slušaocima. Na početku kaže „Oče blagoslovi“, znači čitalo se javno kao što nalaže Tipik, više puta godišnje i za proslavu ktitora, i sve se odnosi na njih…Kaže se: U ovoj crkvi, ovaj naš manastir, ovo naše bratstvo, naš otac itd.. A žitije koje je pisao Stefan Prvovenčani bilo je namijenjeno cijelom narodu. Tu se kaže na početku „Vladiko blagoslovi“, i pozdravljau se vladike, sveštenstvo, vlastela, čitav narod. Smatra se da je prvi put čitano u Rasu, na nekom saboru, dakle imamo u Stefanovom žitiju opisana čuda koja su namijenjena čitavom narodu da ih narod čuje. To je bilo već tada obnarodovano da je Prepodobni Simeon-Čudotvorac. Ljudi i danas dolaze da im se čitaju molitve, posebno da dobiju decu, i to je ovdje vrlo često.Te molitve za dobijanje poroda čitamo kod Nemanjinog groba.

  • Manje je poznato, da su u blizini Studenice isposnice Svetog Save, do kojih nije lako doći. Da li, i u kojoj mjeri, ih ljudi posjećuju i kakav je odnos manastira prema isposnicama?

– Isposnice su integralni dio našeg mananastira, samo što su nekoliko kilometara dalje. One pripadaju našem manastiru, i mi o njima brinemo. Trudimo se, kad god se može, da neko od naših monaha bude gore. Imamo jednog monaha, Avgustina, koji je najčešće tamo. Zimi je tamo malo surovije. Tokom godine bude posjetilaca, ali samo onoliko koliko mi volimo. Mi ne bismo voljeli da mnogo ljudi ide tamo, jer su isposnice namijenjene da budu mjesta tišine- molitveno prebivalište. A pošto mora i fizički napor da se podnese da bi se došlo gore, onda i ne može da bude mnogo posjeta. Tako da je to na nekoj idealnoj mjeri-i da ljudi koji odu tamo imaju korist, i da onaj koji je gore može da se posveti tome zašta je došao.

  • Prilika je da našim slušaocima kažete i nešto više o novom izdanju Studeničkog tipika Svetog Save.

– Zadnjih nekoliko godina spremamo izdanje Studeničkog tipika koje je uz Božiju pomoć, i pomoć Ministarstva pravde, Uprave za saradnju sa Crkvama i vjerskim zajednicama Republike Srbije, Ministarstva kulture, i još nekih dobrih ljudi, ugledalo svetlost dana. U novom izdanju se nalazi cio Studenički tipik na tri jezika- srpskom, engleskom i ruskom.

Ima Uvodna studija profesorke Maje Anđelković sa Filološkog fakulteta u Kragujevcu, koja je to prevodila na savremeni srpski jezik, odnosno prilagodila sa starog srpsko-slovenskog na savremeni srpski jezik. Fototipija u boji cijelog prepisa je na kraju, odnosno jedinog sačuvanog prepisa tog dijela, koji se danas nalazi u Pragu. Posebnost ovog izdanja je to da je prvi put Studenički tipik štampan u cijelini, što čudno zvuči, pa bih pojasnio.

U Sabranim dijelima Svetog Save, kako smo imali priliku do sada da čitamo, nalaze se  dijela Svetog Save: Hilandarska povelja Simeona Nemanje, Karejski tipikHilandarski tipik, Studenički tipik, Žitije Svetog Simeona Nemanje, Služba Svetom Simeonu, Pismo Spiridonu i Uputstvo za čitanje Psaltira.

U Sabranim dijelima Svetog Save kada dođete do mjesta Studenički tipik piše: Studenički tipik ( izvodi). Tu se nalazi samo 10, 11, 12., 13. i 35. glava. Dakle tu su stavljene one „glave“ koje se najviše razlikuju od Hilandarskog tipika. Po tom poredku da se zaključiti da maltene Studenički tipik ne postoji, nego samo neki izvodi. U nekom periodu, to je 18. vijek Prvo slovo Studeničkog tipika, a to je Žitije Svetog Simeona, u rukopisu, odnosno u prepisu koji je sačuvan, razdvojeno je od Tipika, stavljeno na drugo mjesto u tom Zborniku. Zbog toga je zaživjelo u nauci da se potpuno odvojeno doživljava Žitije Svetog Simeona od Studeničkog tipika. Dakle jeste Žitije Svetog Simeona – Žitije Svetog Simeona, ali je ono pisano kao početak Studeničkog tipika i sastoji se iz dva dijela – gradnja Studenice i okolnosti vezane za Studenicu (kako je Nemanjana odabrao mjesto, kako je tekla gradnja..) i drugi dio koji opisuje njegov život, monašenje i td.

Kako je došlo do tog razdvajanja? Ja sam odavno planirao da moramo spojiti Tipik u cjelinu, jer sam se sa Nemanjinim žitijem susreo ne kao sa književnim dijelom, kako ga mnogi i prihvataju, već sam se susreo direktno sa tekstom koji se obraća našoj bratiji, bukvalno Sveti Sava se obraća monasima u Studenici i ne samo onog vremena nego svima do kraja svijeta: Mi i oni koji su poslije nas, do kraja ovoga vijeka – svijeta. Znači obraća ssvim generacijama koje će doći. Ja sam onda shvatio da je to Tipik Sudenice. Kada sam poslije čitao radove naučnika, istraživača i prevodioca onda se to potvrdilo. Mi smo samo postupili po onome što se u nauci zna, što je utvrđeno, provjereno. Mi smo, dakle, Prvo slovo vratili na njegovo mjesto, i na taj način smo izdali knjigu.

I sada ta knjiga izaziva iznenađenje – otkud sada toliki tekst?! Otud što smo ono što je bilo razdvojeno – sastavili.

Okonosti razdvajanja, koliko nauka utvrđuje, vezane su za 17. i 18. vijek, za rat Austrije i Turske. Naime, krajem 17. vijeka sultan Mehmed  IV  je objavio rat Habsburškoj monarhiji i Leopoldu I. Veliki vezir Kara Mustafa-paša sa vojskom je krenuo i opseo Beč 1683. godine. U pomoć su Austrijancima pritekli poljski kralj Jan III Sobjeski i vojvoda Karlo Lotariški, i Turci su pretrpjeli poraz. Patrijarh Arsenije Treći Čarnojević je te godine u manastiru Nikolju, ispod Kablara, napisao jednu manastirsku knjigu o tom događaju, i ona se čuva kao jedna dragocenost. Znači u pomoć Austriji su prišle Venecija i Poljska i napravili su savez Sveta liga. 1688. godine su od Turaka uzeli Beograd i Budim. Kad je ta kontraofanziva austrijske vojske došla do Kosova, zbog napada Francuza na Austrijance, vojska je morala da se povuče. Srbi, pošto su nevoljno morali da učestvuju u ratu jer je bio na njihovom terenu, bojeći se represalija, sele se na sjever, naseljavaju Budim i druga mjesta preko Save i Dunava. Mir je potpisan 1699. godine u Sremskim Karlovcima. Jedan nepoznati Srbin opisujući događaje i stradanja piše : „ i opet behu ova teška, nevoljna i nasilnička vremena“ i „ove godine razori se Srpska lavra Sveta crkva Mileševa i Đurđevi Stupovi i Silazak Svetog Duha –Sopoćani i Sveta velika Lavra Studenica, i veoma mnogo hrišćana pogubiše i mošti Svetitelja razoriše…“ Znači imamo svjedočanstva o velikim stradanjima našeg naroda u tom ratu. Narod se bojao novih problema. I opet je došao rat Austrije i Turske koji je trajao od 1716. do 1718. godine. Austrijska vojska je 16. juna prešla Savu i zauzela Beograd. Princ Eugen Savojski sa vojskom je 16. juna počeo opsadu Beograda, a devet dana kasnije, 25. juna je potpisao dokument „Salva gvardija“ koji se odnosi na manastir Studenicu a koji danas čuvamo u riznici. U dokumentu se naređuje da se svi oficiri njemačke i mađarske milicije oštro opominju da prema selu Studenici ne smiju da vrše pljačku, nasilje, rušenje kuća, otimačinu itd. Znači neko se potrudio, bratsvo manastira sa saradnicima, da na vrijeme dođu do onoga koji se o tome pitao, u ovom slučaju do Evgenija Savojskog, i  dobiju dokument kojim će se spriječiti pljačka. Da bi dobili taj dokument trebali su prikazati imanja koja treba štititi. Taj Zbornik u kome se nalazio Studenički tipik je vjerovatno odnet na uvid austrijskoj administraciji. Da bi bila prikazana imanja koja treba štititi nijesu mogla biti pobrojavana imanja iz 12. vijeka, nego je neko Prvo, Drugo i Treće slovo Tipika, gdje ima govora o imovini u 12. vijeku, pomjerio iz Zbornika i stavio drugi spisak koji nabraja posjede iz 1717. godine. Drugom i Trećem Slovu se tada gubi trag, a Prvo – Nemanjino žitije, odvojeno se stavlja na drugo mjesto u Zborniku, i kao takva knjiga nastavlja da postoji ubuduće.

Dakle čitav 18. vijek Žitije je bilo odvojeno od Tipika. U 19. vijeku karlovački đakon Samuilo Maširević, budući karlovački patrijarh, poklonio je Zbornik, koji bio tada kod njega, svom prijatelju čuvenom naučniku, ljubitelju slovenskih spisa i rukopisa Josifu Pavlu Šafariku koji je bio direktor Gimnazije u Novom Sadu. Šafarik je kasnije, 1831. objavio tekst u Beču, na njemačkom jeziku, o Žitiju Svetog Simeona sa namjerom da upozna naučnu javnost sa tim dijelom Svetog Save. Taj njegov rad je kasnije, 1845. Matica srpska prevela na srpski, i u kraćem izdanju, objavila u Letopisu Matice Srpske. I od tog rada, Šafarikovog, u Beču, naučna javnost počinje da se interesuje za Žitije Svetog Simeona. Ali, upravo, počinje da se interesuje za Žitije odvojeno od Tipika. U nauci je zaživjelo shvatanje da je Tipik književno djelo Svetog Save. Jeste i to, ali nije samo to. Dakle Tipik nije samo književno dijelo. U srednjem vijeku pisani radovi su imali određenu namjenu, kao što je Tipik Studenice, a pošto to dijelo posjeduje i književne kvalitete, ono je i književno. I mi smo rešili da štampamoTipik i da on počne Prvim slovom. Dakle čitav 19. i 20. vijek naučnici se bave analizom dijela i mi smo samo uradili mali potez na ono što su drugi već pripremili…. Malo po malo sistem je pručavanja i nauke išao ka tome da mi ovo uradimo.

Prevod Tipika je nov. Trudili smo se u prevodu da se što više slijedi sklop rečenica srpsko slovenskog jezika koji se nalaze u Tipiku. Bitno je reći da je ima mnogo napomena koje razjašnjavaju brojne stvari u samom tekstu. Takođe su jako dobro urađeni indeksi. Postoje indeksi, mjesta Svetoga pisma, citati, parafraze, aluzije, koje upućuju na neko dijelo Svetoga pisma…Mnogo toga ima što može da pomogne onome ko se interesuje za srednjevjekovne tekstove, da lakše nađe ono šta ga interesuje u knjizi. Indeksi su odrađeni i na ruskom i na engleskom jeziku. Dakle, do danas nijesmo imali  Studenički tipik preveden na engleski i ruski, čak nije postojao ni kompletiran prevod na savremeni srpski jezik.

  • Oče Tihone, nadamo se da ćete nam uskoro doći sa Studeničkim tipikom i blagoslovom Svetoga Save  i Svetog Simeona. Zahvaljujem na razgovoru i želim Vam srećan praznik!

–  Hvala, i vi ste u Studenici svi dobro došli!

Izvor: Svetigora

One thought on “Gost radija „Svetigora“ : Iguman studenički Tihon (Rakićević)

  1. Darko

    22. februara 2019.

    Ovakve tekstove treba izveštavati na Dnevniku
    odeljak kultura i treba da budu u na naslovnij strani novina. Sveštena lica treba češće da se pojavljuju na Tv, od njih dobijamo/očekujemo mudrost, mir, oprost, savet, mislima smo odmah povezani sa bogom.

Comments are closed.