Studenički kamen

4. marta 2017. Zanimljivosti0

Studenički masivi i pločasti mermeri javljaju se u pojasu dugom preko 25 km od južnih padina planine Golije, preko Studenice, a završava se u srcu planinskog pojasa Čemerna kod Kraljeva. Obrada kamenih ploča i danas ovde, uz stočarstvo i poljoprivredu predstavlja osnovnu delatnost, kojim se bavi znatan broj gostoljubivih meštana na svojim posedima u više međusobno udaljenih lokacija.

Studeničkim mermerima radi se već dugi niz vekova, kao retko gde kod nas. To se može videti u Karlovačkom arhivu, ali i arhivima danas nama susednih zemalja Kotorskom i Dubrovačkom. Prema predanju drevni zanat obrade kamena doneli su ovde neimari sa primorja i preneli ga na domaće Rašane “kraljeve ljude”.

Studenički mermeri-masivni i debeloslojeviti javljaju se u vidu sitnozrnih na tržištu nazvanih ‘’Bela Studenica” ili krupnozrnih “Studenički kristalino”. Blokove ovih vrsta bele boje i prerađivao u ploče gaterisane, frezovane i glačane proizvodio je “Ukras” industrija i rudnici mermera i granita iz Novog Pazara, ali o tome kao i veštim, skromnim i trudoljubivim obrađivačima kamena, od kojih su mnogi majstori kamenoresci od “davnine” po 5-6 generacija.

Danas postaje sve više aktuelna proizvodnja mermera u vidu slojeva, prirodno izdeljene u ploče debljine od 1 do 8 cm (uglavnom 2-3 cm). One se ugrađuju u dvorišta, stepeništa, staze, i prolaze, ali i fasade koje dobijaju rustičan izgled.

Pločasti mermer Studenice je za ovu svrhu ne klizajućih površina, koje ostaju blago hrapave, kakve su i bile u stenskoj masi nalazišta. Ako se geometrizuju, onda se to radi u dimenzijama obično 15 x slobodno ili 20 x slobodno, debljine 2 ili 3 cm. Na posebno insistiranje kupca isporučuju se i ploče većih i manjih dimenzija i debljina.

Unazad do pre 80 godina u Studenici je bilo i kuća za stanovanje i pomoćnih objekata pokrivenih kamenim pločama. Njima su i danas pokrivene manje seoske crkve i kapele.

Najkvalitetniji kamen vadi se u kamenolomima koji se nalaze u blizini manastira Studenica .

Sam manastir izgrađen je od ovog kamena a njime je pokrivena i mala crkva u gornjoj Savinoj isposnici, kao i terasa u donjoj isposnici Svetog Save.

Pored upotrebe za spoljašnje oblaganje, ovdašnji pločasti mermeri našli su i upotrebu i primenu za unutrašnje oblaganje: za podove, pultove, šankove u lokalima, posebno savremeno korišćenje je u trpezarijama i dnevnim sobama. Premazani bezbojnim lakovima, pločasti mermeri i škrljci ugrađeni u unutrašnjost objekta ističu svoje izuzetne naturalne boje.

Ovaj prirodno izdeljeni i pločasti kamen se sve više koristi usled povoljnih fizičko-mehaničkih osobina u Evropi. Na severu Italije u pokrajni Trento su ne samo ulice i trgovi obloženi ovim kamenom, već kuće i njihovi krovovi.

U Studenici su zastupljeni sledeći tipovi mermera i drugog pločastog kamena metamorfnog porekla, usled čega poseduje izuzetno dobre fizičko-mehaničke karakteristike:

– Srebrno-beli (zlatna Studenica)

-”Plava ploča” vrlo lepa i ujednačena, od koje se mogu dobiti ogromne dimenzije u jednom komadu.

-”Žuta ploča” Pored gore navedenog kamena kalcijum karbonatnog sastava, ovde se nude i “zelena ploča” izgrađena od amfibolitskog škriljca ili “crna” istog silikatnog sastava, ali i “siva”.

Kamen se cepa znalački vešto duž površine slojeva ručnim alatom, koji zatim isti sortiraju po boji i debljini na palete. Pločasti mermer je otporan na pritisak i savijanje. Takođe je otporan na habanje, poseduje malo upijanje vode i poroznost. Otporan je na  atmosferu zagađenih gradova, te se može upotrebiti za oblaganje enterijera i eksterijera, pa i onih horizontalnih sa znatnom frekfencijom pešačkog i drugog saobraćaja, pri čemu svaki slučaj treba posebno razmotriti.

Studenički masivi i pločasti mermeri se javljaju u pojasu dugom preko 25 km od južnih padina planine Golije, preko Studenice, a završava se u srcu planinskog pojasa Čemerna kod Kraljeva.  Obrada kamenih ploča i danas ovde, uz stočarstvo i poljoprivredu  predstavlja osnovnu delatnost, kojim se bavi znatan broj gostoljubivih meštana na svojim posedima  u više međusobno udaljenih lokacija  u jednom pojasu netaknute prirode sa četinarskim i listopadnim šumama, proplancima i izvorima, iz kojih ističu bistri potoci, upravo onim što nedostaje gradskom čoveku.

Izvor