Manastir Kovilje [video]

Manastir Kovilje se nalazi u selu Smiljevcu, pod planinom Javor, na desnoj obali reke Nošnice, u zaseoku koji se naziva imenom drevne monaške svetinje. Nema podataka o vremenu njegovog nastanka ali dragoceni sačuvani zapisi svedoče o dugoj i bogatoj istoriji, stradanjima i obnovama.

U Manastiru se nalaze dva hrama iz različitih vremenskih perioda, spojena u jedinstvenu arhitektonsku celinu. Starija crkva sagrađena je u potkapini, u podnožju stenovitog grebena krajem XII ili početkom XIII veka.Sagradili su je monasi pustinožitelji, za svoje potrebe, u potrazi za teško pristupačnim i tihim, izolovanim predelima, koristeći potkapinu – plitku pećinu u stenovitoj litici strme obale uz koju su organizovali i manji manastir. Bio je to skit – askitirija pod kojom se podrazumeva nejviši stupanj monaškog podviga i posvećenja, koji se rano razvio u Vizantiji, a zatim prenosio i u druge oblasti prostranog carstva tokom srednjovekovnog doba.

Pećinska crkva, posvećena Svetim Arhanđelima, korišćena je kao bogomolja u manastiru otšelnika, pustinožitelja nastanjenih u obližnjim kelijama prizidanim uz stenovitu liticu, kako svedoče sačuvani tragovi. Zidovi starije koviljske crkve skromnih dimenzija, severni, a delimično i zapadni i istočni, izdubljeni su u steni peštere, dok su ostali sagrađeni lomljenim kamenom i vezivom od krečnog maltera. Konstrukciju njenog poluobličastog svoda nose pilastri prizidani, po tri, na bočnim zidovima, kao i lukovi koji se uzdižu nad njima. Preostali prostor pećine, skriven bogomoljom, korišćen je kao isposnica sudeći po tragovima vatre, ležišta, ulomcima ognjišne keramike i drugim upotrebnim predmetima od keramike i metala.

Najstariji pomen Manastira Kovilja i njegove pećinske crkve zabeležen je u Kruševskom pomeniku iz 1606. godine. Zapustelu monašku obitelj i delimično porušen hram zatekao je raški mitropolit Gavrilo 1644. godine. On o tome kazuje u zapisu koji unosi 1651. godine na stranicu četvorojevanđelja. Obnovivši ovu starovlašku svetinju, „poslednji predstavnik velike crkve pećke“ pomenutu knjigu poklanja njenom iznova uspostavljenom bratstvu, sa kojim i sam, u Manastiru provodi izvesno vreme. U zapisu još kazuje da je, uz obnovu crkve Svetog arhistratiga Mihaila i Gavrila, podigao i hram posvećen svetom Nikoli, „obnovio neke kelije i vodenice i manastirsku zemlju oslobodio koja je bila zapustela i nepoznata“, otkupio nekoliko njiva i livada i priložio ih ovoj svetoj obitelji. Kao patrijarh pećki (1648 – 1655), Gavrilo je za svoju zadužbinu obezbedio i najbolje umetnike tog doba koji su oslikali unutarnje zidove oba hrama, a ikonama ukrasili njihove oltarske pregrade.

U vekovima turske okupacije i Manastir Kovilje je trpeo turske napade, pustošenja, pljačkanja i razaranja. Uprkos nepovoljnim okolnostima, u periodima zatišja, u njemu se odvijao monaški život, a sačuvani podaci kazuju da je radila i škola za opismenjavanje i obrazovanje učitelja, sveštenika i monaha. Početkom XIX veka, u odsustvu kaluđera, pretvoren je u parohijsku crkvu. Odolevajući mnogim nevoljama i ratnim sukobima, seobama stanovništva i smeni sveštenika, zapusteo je krajem XX stoleća, prekriven nebrigom i tišinom napuštenih predela.

Zahvaljujući trudu upornih i predanih pojedinaca da se gotovo zaboravljene vrednosti i dugi vekovi trajanja sačuvaju, početkom novog milenijuma, Manastir Kovilje je uzdignut i ponovo nastanjen, najpre monasima, a potom monahinjama koje predano sprovode veliku obnovu njegovih hramova, izgradnju konaka i uređenje manastirskih poseda. Duhovna obnova drevne svetinje, skrivene u gustim šumama kotline sučeljenih padina Golije i Javora, omogućiće i istraživanja i spoznaje mnogih, vremenom oštećenih i nepoznatih vrednosti, njihovo dostojno prezentovanje i očuvanje.

Gde gavran cvrkuće

Pogledajte filmsku priču o sestrinstvu manastira Kovilje, smeštenom u divljini Starog Vlaha i Golije, za koji, iako nema izvornih dokumenata, stoji predanje da je poreklom iz nemanjićke epohe. Ovo je svojevrsna pohvala monaškog života kao najsveobuhvatnijeg i najčistijeg oblika hrišćanskog načina postojanja čoveka.

Izvor: Manastir Kovilje