Putovanje dolinom vekova

23. avgusta 2020. Vesti, Istorija, Naslovna, Turizam0

Leto je i svedoci smo pokušaja upornih (za neke hrabrih) pojedinaca ili porodica, da se domognu mora. Granice se preko noći otvaraju i zatvaraju, pa se nikada ne zna gde namernik može da zanoći, a gde da osvane. Zato je, a to se evo već i potvrdilo, najbolje ove godine ostati kod kuće i odmor provesti u „domaćoj radinosti”.

Dakle, letovanje pod sloganom: „Upoznaj Srbiju da bi je više voleo”, a mi dodajemo „i u njoj se lepo odmorio”. U serijalu koji je u toku, čitaocima predlažemo prema našem izboru, a nadamo se i pomažemo, gde da odu i koja su to mesta koja treba da posete i dobro se odmore.

Piše: Srećko Stojković , Ilustrovana Politika

Na Ibarskoj magistrali, posle Kraljeva ka Raškoj kod sela Brvenik, put se odvaja desno i na dvadesetom kilometru stižemo u selo Rudno koje se nalazi na oko hiljadu i sto metara nadmorske visine, na obroncima planina Radočelo i Golije. Odsedamo u jednoj od brvnara porodice Dragana Raskova Miloševića, poznatog slikara.

Posle kratkog odmora prihvatamo njegov predlog da prvo posetimo Studenicu, zadužbinu Stefana Nemanjića. Ova svetinja mu je, kaže, inspiracija u stvaralačkom radu.

Studenica

Foto: Goran Nikolić

Veliki župan Stefan Nemanja kao svoju najveću i najznačajniju zadužbinu podigao je manastir Studenicu koja je i pod zaštitom Uneska. U prstenastom delu kubeta Bogorodičine crkve nalazi se fragmentarno sačuvan zapis: „Ovaj Presveti hram Prečiste Vladičice naše Bogorodice sazdan bi veleslavnim velikim županom i svatom (prijateljem) cara grčkog Aleksija Stefanom Nemanjom koji je primio anđeoski obraz kao Simeon monah… velikoga kneza Vukana godine 1208/9, idnikta 9. i mene, koji je ovde služio, pomenite Savu grešnago.”

Najmonumentalnija, a po umetničkim odlikama najsavršenija, jeste kompozicija Raspeće Hristovo, u naosu. Severozapadno od Bogorodičine crkve nalazi se Crkva Svetog Joakima i Ane, po ktitoru, kralju Milutinu, nazvana Kraljeva crkva. Crkva Svetog Nikole ili Nikoljača, najmanja je i najjednostavnija od tri očuvane crkve u manastirskom kompleksu. Prema rečima igumana manastira Studenica, arhimandrita Tihona, Studenica je imala sreću da je više od osam vekova živ manastir i da je uvek tu bio neko ko je brinuo o ovoj svetinji.

Put do isposnice Svetog Save

Foto: Olja Simović

Posle obilaska Manastira treba svakako obići i isposnicu Svetog Save, izmeću planina Radočelo i Čemerno, a iznad reke Studenice, na oko hiljadu metara nadmorske visine. U donjoj isposnici namernike dočekuju dva monaha iz brastva Studenice. Pokazuju malu kapelu i hram Bogorodičnog pokrova, pokriven kamenim krovom. Uzbrdo, kroz manastirsku šumu, put vodi ka Gornjoj isposnici. Staza je delimično obeležena, i uz malo napora, laganim hodom, stiže

se do prvog vidikovca.  Nastavljamo kamenom stazom iznad litice, provlačeći se ispod stena koje natkrivaju usku stazu koja vodi ka Gornjoj isposnici Svetog Save i crkvici Svetoga Đorđa koju je Sava sagradio. Od vremena Nemanjića do danas, ova isposnica je za monahe mesto tihovanja. Vernici i sada, kao i pre osam vekova, pešače uskom planinskom stazom da se

pomole, zapale sveću i zahvate vodu sa Savinog izvora iz bunara u pećini.

Prema predanju, isposnica je nastala kada i manastir. Sveti Sava je nakon monaškog života na Svetoj Gori, početkom 13. veka, u Studenici osnovao monašku zajednicu sklonu asketskom, pustinjačkom načinu života. Opet prema predanju, Sava je u isposnici pisao čuveni Studenički tipik i Žitije Svetog Simeona, a srednjovekovni zapisi otkrivaju da je na ovoj litici ustanovio čitavu prepisivačku školu iz koje su potekle knjige ispisane u ono vreme.

Manastir Gradac

Foto: Svetlana Dingarac

Putovanje nastavljamo obilaskom manastira Gradac, zadužbine kraljice Jelene Anžujske, supruge kralja Uroša Prvog. Naziv mesta bio je poznat i pre osnivanja manastira, najverovatnije što je tu postojala tvrđava, jer arhiepiskop Danilo Drugi u životopisu kraljice Jelene napominje da je ona izgradila crkvu na mestu zvanom Gradac . Moguće da je reč o vizantijskom utvrđenju iz šestog veka, u čijem je podnožiju, na mestu kasnijeg srednjevekovnog manastira, postojala crkva.

Stara i Nova Pavlica

Posle Studenice, Savine isposnice i manastira Gradac, svakako treba posetiti još dva bisera u dolini reke Ibar.

Foto: panacomp

To su manastiri Stara i Nova Pavlica. Stara Pavlica nalazi se u istoimenom selu, na stenovitoj zaravni iznad reke Ibra. Pretpostavlja se da potiče iz prednemanjićke ere, ili je podignut na početku vladavine Nemanjića. Veruje se da je nekadašnji manastir, a današnja crkva Stara Pavlica, građen u periodu od 1040. do 1150. godine, a prvi put se pominje kao muški manastir i metoh manastira Studenica, u darovnoj povelji Stefana Prvovenčanog u 13. veku.

Ostaci manastira Stara Pavlica, bez obzira sa koje strane ih gledate, smešteni na vrhu stena, stremeći u visine, deluju impresivno. Sve što je ostalo od ovog „manastira na steni“ je konzervirano i sačuvano od propadanja.

Foto: panacomp

Manastir Nova Pavlica je za dužbina kosovskih junaka Stefana i Lazara Musića, sinova čelnika Muse, velikog župana Ibarske Župe i sestrića kneza Lazara, čija je majka Dragana bila sestra kneza Lazara. Pretpostavka je da je manastir podignut i oslikan uoči Kosovskog boja, od 1383 do 1389. godine, na mestu gde se odvajkada kopala ruda, a posebno srebro, oko dva kilometra od srednjovekovnog grada Brvenika.

Na zapadnoj strani priprate manastira uzdiže se kula sa zvonikom. Živopis je sačuvan samo u glavnom delu hrama, ali to što je ostalo govori o visokom kvalitetu izrade.

Likovnim vrednostima izdvajaju se portreti braće Musića na zapadnom zidu, kao i pojedine figure svetitelja u južnoj pevnici.